Panuje powszechna opinia, że w damskiej torebce jest wszystko. Oczywiście z wyjątkiem tego, czego właśnie się szuka. Patrząc na tę rzeźbę, można podejrzewać, że poszukiwania weszły w fazę wymagającą zaangażowania całego ciała.
Fotografia przedstawia dzieło dłuta hiszpańskiej artystki Natividad Navalón [1] „Buscando esa mujer. El sueño de vivir” - „W poszukiwaniu tej kobiety. Marzenie o życiu” z 2009 roku. W 2013 roku rzeźbę prezentowano podczas Międzynarodowego Biennale Rzeźby w parku zamku królewskiego w Racconigi, we włoskim Piemoncie.
Niestety nie udało się nam wiarygodnie potwierdzić obecnego miejsca ekspozycji dzieła. W 2021 roku Universitat Politècnica de València zamówił reprodukcję tej rzeźby w brązie. Potwierdza to oficjalne sprawozdanie uczelni, lecz dokument nie wskazuje miejsca ustawienia odlewu ani losów egzemplarza wystawianego we Włoszech.
W internecie zdobyła popularność jako rzekomy „pomnik damskiej torebki”. Jednak za zabawnym widokiem kryje się głębsza opowieść o relacji matki i córki. Według objaśnienia Institut Valencià d’Art Modern dziewczynka zaglądająca do ogromnej torby symbolicznie poznaje świat swojej matki. Wśród jej rzeczy szuka wspomnień, pragnień i odpowiedzi na pytanie, kim sama się stanie i co przyniesie jej przyszłość. Torebka okazuje się więc podręcznym archiwum kobiecego życia. A że trudno się w tym archiwum połapać? Każdy z nas, kto próbował uporządkować własną przeszłość, powinien to zrozumieć.
Opowieść o więzi matki i córki nie wyczerpuje jednak możliwych odczytań tej rzeźby. Pochylona postać, twarz ukryta we wnętrzu torebki, krótka spódniczka i widoczna bielizna mogą kierować uwagę widza ku cielesności, odsuwając na dalszy plan symbolikę poznawania matczynego świata. Powstaje wówczas niepokojące napięcie między dziecięcą ciekawością bohaterki a spojrzeniem dorosłego odbiorcy, postawionego niejako w roli podglądającego. Można zatem zapytać, czy feministyczna opowieść o dorastaniu nie posługuje się tutaj formą otwierającą również możliwość seksualizującego odbioru dziewczęcej postaci. Takie odczytanie nie przesądza o intencjach Navalón, lecz dotyczy tego, jak jej dzieło może oddziaływać niezależnie od autorskiego zamysłu.
W przejrzanych omówieniach nie znaleźliśmy rozwinięcia tego problemu: dominują interpretacje związane z kobiecą tożsamością i dziedzictwem przekazywanym przez matki córkom. Czy krytyków powstrzymuje przed podjęciem drażliwego tematu obawa, że samo dostrzeżenie dwuznaczności zostanie uznane za świadectwo ich własnych skłonności? To możliwa hipoteza, ale bez ich wypowiedzi pozostaje wyłącznie domysłem równie dobrze mogą po prostu widzieć tę rzeźbę inaczej. Samo pytanie zasługuje jednak na spokojną rozmowę. Zauważenie możliwości seksualizacji dziecięcego wizerunku nie jest przecież jej aprobatą, a wskazanie niepokojącego aspektu dzieła nie stanowi wyznania pragnień oglądającego.
_______________
[1] Natividad Navalón (ur. 1961 w Walencji) — hiszpańska artystka zajmująca się rzeźbą, instalacją i fotografią, profesor Universitat Politècnica de València. W swojej twórczości podejmuje tematykę kobiecej tożsamości, pamięci, samotności oraz relacji między matkami a córkami.
